Humor in muziek, bestaat dat? lk bedoel: er zijn natuurlijk grappige liedjes, maar dan is het meestal de tekst die het grappig maakt. ‘Er staat een paard in de gang’ vind ik grappig omdat de de tekst als het ware totaal ‘van links’ komt. Rocky Raccoon van de Beatles vind ik hilarisch vanwege de regels: ‘Her name was Magill, but she called herself Lil, but everyone knew het as Nancy.’ En ‘Links rechts’ van de Snollebollekes vind ik grappig omdat de inhoudsloosheid van de tekst hele volkstammen aanzet tot ongefundeerde en volstrekt redeloze vrolijkheid.
Maar muziek die van zichzelf grappig is, dat kom je niet vaak tegen. Mozart schreef ooit een grappig stuk ‘Ein Musikalischer Spass.’ Het is een stuk waarin hij eigenlijk de draak steekt met slechte componisten. Zo zijn er bijvoorbeeld passages die bestaan uit veelvouden van drie maten, inplaats van -zoals gebruikelijk was – veelvouden van vier maten. Hierdoor gaat de muziek als het ware muzikaal ‘mank lopen.’ Verder gebruikt hij heel saaie harmonische gangen (akkoordenverloop) om de muziek knullig te laten klinken. En daarbij laat hij in bepaalde passages dan ook nog de hoorns expres ‘vals’ spelen om het sukkelige effect te vergroten. Het is echte Mozartiaanse humor, van een man die in zijn brieven ook heel grappig kon zijn.
Een vriend van mij vond Bach soms heel grappig. lk kon dat niet helemaal bijbenen. Nu dronk ik ook aanzienlijk minder dan hij, en sommige mensen krijgen naast een hoop nare bijwerkingen van alcohol, ook soms een soort toegang tot hogere sferen, dus ik was altijd wel benieuwd wat hij op zulke momenten dacht. Hij zei dan: ‘Hahahaha, hoor nou toch, hij brengt zichzelf bewust in moeilijkheden, om zich daarna er weer uit te redden.’ lk ben er es op gaan letten, en inderdaad hoorde ik weleens dat Bach zijn muziek soms op punten brengt waar je denkt: hoe gaat hij nu weer terugkomen op de juiste plek. Maar ik ging van die observatie nog steeds niet in een deuk.
De muziek van Spike Jones kon heel grappig zijn, door de vreemde geluidseffecten. Maar effecten zijn dan wat mij betreft een beetje bijzaak. ls er nou muziek die van zichzelf komisch is?
Componist Guus Janssen schreef ooit een volstrekt belachelijk stuk voor kerkorgel. Hij nam het op op het valse orgel in de kerk van Medemblik, vlak voordat het gereviseerd werd (en toen het dus nog in erg slechte staat verkeerde). Het stuk is gebaseerd op een bekend thema maar speelt met de verwachting van de luisteraar door bepaalde stukken veel te lang te rekken. Ook blijft het soms middenin een muzikale frase op een noot hangen en de toehoorder heeft geen idee wanneer de herhaling zal stoppen. Het thema wordt als het ware helemaal uit elkaar getrokken en de kaders van het werk worden afgebroken. Dat is een stuk wat erg op mijn lachspieren werkte.
Haydn vind ik soms grappig als hij even een zijdeur neemt en een muzikale zin veel sneller afmaakt en weggooit dan je verwacht. Het is dan alsof hij zegt: ’Nou weet ik het wel weer, weg met die onzin.’
En natuurlijk de onvolprezen Frank Zappa. Ooit moest ik erg lachen om zijn plaat ‘Jazz from hell’. Niet alleen de titel is geweldig, maar de muziek is inderdaad zo irritant dat het op je zenuwen gaat werken op een manier die bij mij de lach aan zet.
ln mijn winterboekje ‘Wintery scenes’ heb ik een stukje opgenomen wat speelt met de klank van een oude langspeelplaat. lk ben benieuwd wat jullie ervan vinden. ln onderstaande vlog speel ik het:
**** Vind de Wintery Scenes hier: ****